Thema 2: Migratie en nieuwkomers
Er is geen onderwerp in de samenleving dat op dit moment zoveel losmaakt als het migratievraagstuk. En u mag best weten: ook binnen onze coalitie zijn we vanuit verschillen bij elkaar gekomen. Wij kiezen voor een aanpak die past bij ons allemaal, met oog voor het individu dat we opvangen en voor onze Westerkwartierse samenleving als geheel. Integratie, eigen regie, menswaardigheid en verantwoordelijkheid zijn waarden die daarin centraal staan. Wij vinden het belangrijk dat Westerkwartier voorbereid is en daarmee zelf de regie houdt. Zo voorkomen we dat onze gemeente onverwachts wordt geconfronteerd met grootschalige opvanglocaties of onuitvoerbare opgaven.
Even terug naar de huidige situatie
Westerkwartier huisvest verscheidene doelgroepen nieuwkomers. Onder nieuwkomers verstaan we asielzoekers, statushouders en Oekraïense ontheemden. Wij hebben op dit moment de volgende taakstellingen:
- 345 mensen volgens de Spreidingswet
- 120 mensen per jaar voor huisvesting van statushouders
- 410 mensen in de categorie Oekraïense ontheemden
Op dit moment huisvesten we de nieuwkomers uit de Spreidingswet niet. Oekraïense ontheemden en statushouders worden wel in onze gemeente gehuisvest. Dit is afgesproken in de Groningendeal, een afspraak tussen alle Groningse overheden waarin is opgenomen hoeveel nieuwkomers elke gemeente huisvest. Deze groepen hebben elk een eigen juridische positie en vragen om een andere vorm van opvang en begeleiding:
- Asielzoekers verblijven tijdelijk in Nederland in afwachting van een besluit op hun aanvraag voor een verblijfsvergunning en vallen onder de Spreidingswet.
- Statushouders hebben een verblijfsvergunning en moeten door gemeenten worden gehuisvest.
- Oekraïense ontheemden vallen onder Europese bescherming en hebben recht op opvang, onderwijs en werk.
Voor al deze groepen dragen wij als gemeente een verantwoordelijkheid. De Groningendeal eindigt op 31 december 2026. De insteek is om daarna als Groningse overheden nieuwe afspraken met elkaar te maken over de huisvesting van nieuwkomers. De Spreidingswet, waarin vanuit het Rijk opdracht wordt gegeven tot het huisvesten van een bepaald aantal asielzoekers per provincie, blijft in stand.
Toe naar een toekomstbestendig nieuwkomersbeleid
We hebben dus een blijvende wettelijke taak om nieuwkomers te huisvesten. Om nieuwkomers op een menswaardige manier te huisvesten en om Ter Apel te ontlasten, ontwikkelen we in Westerkwartier in de periode 2026 - 2027 daarom een toekomstbestendig nieuwkomersbeleid en een daarbij horend plan van aanpak. Dit plan van aanpak is gericht op gefaseerde inburgering. Nieuwkomers worden opgevangen in kleinschalige asielopvang, vervolgens gehuisvest in een doorstroomlocatie om uiteindelijk onderdak te krijgen in een definitieve woning. Dit beleid moet duidelijkheid en zekerheid bieden aan alle inwoners, en zorgen voor kwalitatief goede en passende huisvesting. We willen een helder, uitvoerbaar en menswaardig kader neerzetten dat richting geeft aan de manier waarop Westerkwartier omgaat met opvang, integratie en de maatschappelijke inpassing van nieuwkomers. Uitgangspunt is om deze opdracht in eigen beheer uit te kunnen voeren, op een kostenneutrale manier.
Integratie als speerpunt
Integratie is dan ook het speerpunt van deze aanpak. Wij vinden het belangrijk dat iedereen in Westerkwartier meedoet. Snel de taal leren, op zoek naar werk, naar school gaan en leren over Nederlandse normen en waarden zijn daar allemaal onderdeel van. Westerkwartier zet zich hiervoor in met als doel om nieuwkomers volwaardig deelnemer van onze gemeente te laten zijn.
Concreet betekent dit dat er stapsgewijs wordt toegewerkt naar nieuwe huisvestingslocaties voor nieuwkomers. Allereerst wordt er een startnotitie opgeleverd, waarna er een nota van uitgangspunten wordt geformuleerd. We gaan hierover in gesprek met inwoners en ondernemers. Wanneer de uitgangspunten geconcretiseerd zijn, gaan we opnieuw met de samenleving in gesprek over de concrete uitwerking van deze plannen. Integratie is geen vrijblijvendheid, maar het nemen van verantwoordelijkheid als samenleving, ook voor nieuwkomers.
Een leefbaar Westerkwartier voor iedereen
We willen dat Westerkwartier een plek blijft waar iedereen fijn kan wonen, werken en recreëren. Dat betekent dat we oog hebben voor de draagkracht van onze dorpen en kernen en dat we zorgvuldig afwegen hoe opvang en huisvesting kunnen worden ingepast met aandacht voor de leefbaarheid. We zien dat migratie en opvang onderwerpen zijn waarover in veel gemeenten wordt gesproken en waar de publieke opinie een belangrijke rol in speelt. Dit geldt ook voor ons. Tegelijkertijd kennen we ook positieve voorbeelden. Laten we die ervaringen óók blijven meenemen in hoe we vooruitkijken.
Daarom vinden we het belangrijk om het gesprek met inwoners en ondernemers te voeren. De wettelijke opgave staat vast; de vraag is hoe we deze opgave zorgvuldig vormgeven in de voorzieningenkernen. We luisteren naar uitdagingen die mensen zien en bieden ruimte voor vragen. We maken afspraken met de omgeving, zodat duidelijk is wat inwoners mogen verwachten en hoe we zorgen voor veiligheid, leefbaarheid en goede communicatie. De concrete versie van deze plannen wordt in een buurtovereenkomst vastgelegd.
Kleinschalige opvang voor nieuwkomers in voorzieningenkernen
Voor nieuwkomers die vallen onder de Spreidingswet kiezen we bewust voor kleinschalige opvang. Daaronder verstaan wij opvang voor 50 tot rond de 75 mensen. Kleinschaligheid past bij onze dorpen, bevordert rust en overzicht, en draagt bij aan een veilige en menswaardige omgeving voor iedereen in Westerkwartier. Het maakt bovendien een betere integratie mogelijk, omdat mensen die hier nieuw komen wonen sneller onderdeel worden van onze gemeenschap.
Voor die kleinschalige opvang richten we ons op de voorzieningenkernen Leek/Tolbert, Zuidhorn, Grootegast, Grijpskerk en Marum. Deze dorpen beschikken over werkgelegenheid, winkels, zorg en maatschappelijke voorzieningen en zijn geografisch goed verspreid binnen onze gemeente. Daarmee bieden ze de juiste basis om nieuwkomers vanaf de eerste dag mee te laten doen. We zetten in op een ontwikkelcentrum waar onderwijs, dagbesteding en werk samenkomen, voor mensen die hier al wonen én mensen die hier nieuw komen wonen.
In samenwerking met inwoners, onderwijsinstellingen, woningbouwcorporatie, werkgevers, maatschappelijke organisaties en verenigingen, ondersteunen we nieuwkomers op het gebied van positieve gezondheid en lokale inburgering.
Kansen voor samenleving en economie
Migratie brengt ook kansen met zich mee. Voor ondernemers ontstaan mogelijkheden op het gebied van werkgelegenheid. Voor onze samenleving biedt het de kans om nieuwe talenten en vaardigheden te verwelkomen. Door vanaf het begin in te zetten op participatie en werk, versterken we zowel de zelfredzaamheid van nieuwkomers als de lokale economie in Westerkwartier.
