Thema 9: Financieel weerbaar en wendbaar
De financiële positie van onze gemeente is op dit moment goed, maar ons financiële meerjarenbeeld staat onder toenemende druk. Vanaf 2027 worden structurele tekorten zichtbaar, onder meer als gevolg van ontwikkelingen in het gemeentefonds, stijgende kosten in het sociaal domein, inflatie en een omvangrijke investeringsagenda. We zijn er ons bewust van dat voortzetting van het huidige beleid en inzet op nieuwe ontwikkelingen daardoor niet zonder meer mogelijk is.
Sluitende begroting
Wij streven naar een meerjarig sluitende begroting, waarbij structurele inkomsten en uitgaven in evenwicht zijn. Dit zorgt voor financiële stabiliteit en helpt ons om op langere termijn plannen te kunnen continueren en ambities te realiseren. Maar gezien de genoemde onzekerheden kiezen we ervoor om vooralsnog eerst alleen het volgende begrotingsjaar sluitend te maken. Daarmee voorkomen we dat we keuzes maken die achteraf misschien niet nodig blijken te zijn en een negatief effect hebben op onze inwoners.
Investeren op ambities
In de komende bestuursperiode gaan we verder investeren in thema’s als wonen, recreatie en toerisme, onderwijs en beheer van de openbare ruimte. Dat is nodig om onze ambities en doelen te kunnen bereiken. Maar ook omdat we vinden dat verder uitstel van investeringen op beheer en onderhoud te risicovol is en we daarvoor de rekening niet willen doorschuiven naar de toekomst.
Ladder als afwegingskader
Om te komen tot een sluitende begroting maken we gebruik van een ladder als afwegingskader. Daarbij rangschikken we de te maken keuzes en kunnen we weloverwogen besluiten nemen. De stappen op de ladder zijn:
- Het opschonen van de begroting, inclusief bestemmingsreserves. We maken keuzes in budgetten die we al jaren meenemen en ontdoen ons zo van ballast in onze begroting.
- Continue scherper begroten. We ramen plannen, projecten en investeringen realistisch, haalbaar en uitvoerbaar.
- Inzet van vrij besteedbare reserves. We zetten het surplus van onze algemene reserve incidenteel in als dekkingsmiddel voor de begroting, binnen de daarvoor geldende voorwaarden over financiële kengetallen.
- Bezuinigen op wettelijke taken. We kijken kritisch naar de uitvoering van deze taken en waar mogelijk beperken we ons tot de minimale ondergrens.
- Bezuinigingen met effect voor de inwoner. Denk hierbij aan bijvoorbeeld een inkomensafhankelijke bijdrage voor huishoudelijke hulp. Maar ook de afstand tot bijvoorbeeld voorzieningen.
- Verhoging OZB woningen.
- Bezuinigingen op sociale voorzieningen. Denk hierbij aan regelingen in het sociaal domein of een bijdrage voor deelname aan sport of bibliotheken.
Pas als we geen ruimte meer zien in de eerste vier stappen, maken we keuzes zoals bezuinigingen die inwoners, verenigingen, instellingen en bedrijven raken. Verdere verhoging van de woonlasten en het inperken van sociale voorzieningen zijn daarbij de laatste en meest onwenselijke stappen.
Het Groninger gemiddelde van de OZB niet woningen ligt op meer dan het dubbele van de gemeente Westerkwartier. Om onze voorzieningen op niveau te houden en de doelstellingen uit het coalitieakkoord te behalen zullen wij, waar nodig, de OZB niet woningen verhogen. Uiteindelijk zijn inwoners en ondernemers ook gebaat bij een gemeente waarin de voorzieningen op orde en onderhouden zijn.
Doelmatige sturing
Om wendbaar te zijn en goed in te kunnen spelen op de ontwikkelingen die op ons afkomen, is doelmatige sturing essentieel. De komende periode willen we daarom met raad, college en ambtelijke organisatie werken aan het versterken van de financiële sturingsmogelijkheden. In raadsvoorstellen, de programmabegroting en andere financiële rapportages benoemen we maatschappelijke doelstellingen, formuleren we heldere resultaten en koppelen we hier budgetten aan. Daarmee zijn we beter in staat om weloverwogen besluiten te nemen en (bij) te sturen. Bij grote overschrijdingen is het aan de raad om te bepalen of doelen geherformuleerd moeten worden. Zo werken we verder aan een stabiele financiële positie, waarmee we jaarlijks keuzes kunnen maken gericht op de toekomst van Westerkwartier.
