Terugkoppeling inwonersbijeenkomsten

De gemeente staat nog helemaal aan het begin van deze ontwikkeling. Er ligt daarom - afgezien van het zoekgebied - nog niets vast. Dat betekent dat we ook nog niet op alle concrete vragen een antwoord kunnen geven. Een aantal aanwezigen had verwacht dat er wel een centrale presentatie gegeven werd. Omdat er nog geen vaststaand plan is, is de keuze gemaakt voor een inloopbijeenkomst, waarbij we actief met inwoners in gesprek kunnen gaan.

Daarnaast vonden sommige aanwezigen dat de gemeente niet voldoende antwoord kon geven op de vragen die gesteld werden.  Omdat het project zich nog in de beginfase bevindt hebben wij inderdaad nog niet alle antwoorden op vragen van aanwezigen. Zo kon de gemeente nog niet zeggen waar het initiatief komt, omdat er nog geen locatie is en omdat dit aan de mogelijke initiatiefnemer is en niet aan de gemeente. Alleen het zoekgebied is vastgesteld.

Het landschap was een belangrijk thema tijdens de inloopbijeenkomst. Als gemeente zien wij een grotere opgave voor ons. Landschapsverbetering is een uitdrukkelijk doel van deze transformatie. Toch maken aanwezigen zich zorgen om aantasting van het landschap. Aanwezigen geven aan dat ze een eventueel zonnepark zonde van het landschap vinden. Er wordt gevraagd om landschapselementen vooraf te inventariseren en goed in te passen. Denk hierbij aan halfhoge boomsingels in plaats van hoge bomen, hoger grondwaterpeil en natte natuur onder de panelen en inpassing van het historisch landschap (in overleg met historische verenigingen). Deze signalen nemen wij in de volgende fase, bij het opstellen van de tender. 

Een veelgehoorde vraag gaat over de capaciteit van het net. Aanwezigen horen vaak over de file op het stroomnet, uitvallende omvormers en terugleverkosten voor hun eigen panelen. Deze zorgen zijn begrijpelijk. Dit park is alleen dusdanig groot dat het met een directe kabel op het hoogspanningsnet wordt aangesloten. Het heeft hiermee géén directe impact op het lokale net. Uw omvormer valt niet vaker uit door deze ontwikkeling. Een mogelijke initiatiefnemer zorgt zelf voor de aansluiting van het park. Door de relatief lange doorlooptijd van dit soort projecten is de verwachting dat het nog wel enkele jaren duurt voordat het park daadwerkelijk gerealiseerd wordt. Het net is tegen die tijd verzwaard. Daarnaast wordt een mogelijke initiatiefnemer uitgedaagd om met innovatieve oplossingen te komen. Denk hierbij aan het bijplaatsen van grote batterijsystemen, het (gedeeltelijk) lokaal afzetten van de energie of andere slimme oplossingen. 

De maximale schaal van de ontwikkeling wordt als groot ervaren. Het gaat hier om een ontwikkeling van ongeveer 60 hectare (exclusief gebiedstransformatie).  Het is goed mogelijk dat initiatiefnemers een kleiner plan indienen. Daarnaast worden de panelen steeds efficiënter. Hierdoor is mogelijk minder oppervlakte benodigd om het maximum van 65MW te behalen. Er werd ook geopperd om meerdere kleine parken te ontwikkelen in plaats van een grotere. Meerdere kleinere parken is voor de gemeente niet wenselijk. Het heide- en veenontginningslandschap is gekozen omdat het een relatief jong landschap is. De gemeente ziet daarom mogelijkheden voor een gebiedstransformatie in dit specifieke gebied (daarnaast zijn vanuit de omgevingsvisie enkele delen van het wegdorpenlandschap opgenomen in het zoekgebied). 

Er wordt door aanwezigen opgemerkt dat aanwezigen liever zon op dak zien. Dit moet volgens de aanwezigen de voorkeur hebben boven zon op land. Hier zijn wij het als gemeente mee eens. Helaas is het volleggen van alle geschikte daken met zonnepanelen niet voldoende. Als gemeente zetten we vol in op zon op dak maar we hebben daarnaast ook enkele zon op land projecten nodig  (meer informatie: de energieopgave). 

Ook zijn diverse opmerkingen gemaakt over economische en maatschappelijke impact van de mogelijke gebiedsontwikkeling. Verschillende inwoners vroegen zich bijvoorbeeld af hoe de regio profiteert als het materiaal, de manuren en de investeerders uit het buitenland komen. Er werd gevraagd naar transparantie van de tenderprocedure en naar duidelijkheid over financiële resultaten. Wij publiceren de tender op deze website zodat deze ook voor inwoners beschikbaar is. Men pleit voor langdurige economische voordelen voor de regio in plaats van een eenmalige compensatie. Wij denken als gemeente na over hoe we ervoor kunnen zorgen dat de omgeving structureel blijft profiteren van dit park. 
Ook werd gesuggereerd om lokale stroom goedkoper aan te bieden als bijdrage aan de omgeving. Een aantal aanwezigen vroegen om een minimumaantal inschrijvingen voor de tender, omdat er keuze blijft en de kwaliteit van de plannen gewaarborgd is. Deze economische en maatschappelijke vraagstukken nemen we mee in de uiteindelijke tender.

Er leeft een duidelijke wens om lokale partijen en bewoners te betrekken bij het proces. Groninger landschap, ondernemers, en de WBE Westerkwartier moeten volgens bezoekers een stem krijgen. De huidige vormen van participatie worden als te traditioneel ervaren; er is behoefte aan meer samenwerking en creativiteit tussen initiatiefnemer, energiecoöperatie en inwoners. Wij zijn als gemeente nog verder in gesprek geweest met geïnteresseerde inwoners.  Op 25 november organiseerden we daarvoor een gespreksavond. Op deze avond dachten we samen na over hoe we de tender vorm kunnen geven. Denk hierbij aan verschillende thema’s: landschap, participatie, techniek, innovatie etc. 

Naast dat er werd meegedacht over de ontwikkelingen in het zuidelijk Westerkwartier, deelden verschillende aanwezigen ook hun zorgen over wat de ontwikkelingen kunnen betekenen.

In onderstaande tekst worden veelgemaakte opmerkingen per onderwerp gebundeld en beantwoord. Enkele quotes van aanwezigen tijdens de gespreksavond: 

• “In het gebied aan de rand van Leek bevinden zich oerlagen. Die moeten wel beschermd blijven, dit is oeroud gebied.”
• “Het goede plan op de goede plek”
• “Geen zonnepark in Westerkwartier”
• “Wees realistisch”
• “Combineer het zonnepark met het vasthouden van water (voor agrarisch gebruik)”

De gemeente heeft in haar beleid het Zuidelijk Westerkwartier benoemd als kans voor een gebiedstransformatie. Deze locatie staat ook opgenomen in de RES1.0 lijst (Regionale Energie Strategie) van de gemeente. In het geval dat een ontwikkeling gerealiseerd wordt, vindt deze plaats in het aangegeven gebied (zie afbeelding 1). Op afbeelding 1 worden, naast het zoekgebied, ook de landschappelijke opgaves weergegeven. Deze zijn tot stand gekomen door landschappelijk onderzoek en kennis uit het gebied. 

Afbeelding 1: Het zoekgebied met bijhorende landschappelijke opgaves

Er wordt bij het opstellen van de maatschappelijke tender onder andere gekeken naar de verschillende soorten landschappen en opgaven in het zoekgebied. Op sommige plekken is daardoor gemakkelijker een gebiedstransformatie efficiënt en effectief te combineren met de opwek van zonne-energie. Daarnaast worden sommige plekken uitgesloten van ontwikkeling, omdat dit mogelijke uitbreidingslocaties bij het dorp zijn (zie afbeelding 2). Afbeelding 2 is samengesteld op basis van de landschapstypen en bijhorende opgaven en andere opgaven die de gemeente in het gebied voorziet. Deze afbeelding is als concept getoond op de gespreksavond. 

Afbeelding 2: Mogelijkheden binnen het zoekgebied

Afbeelding 2 toont in welke deelgebieden de gemeente denkt dat een gebiedstransformatie samen kan gaan met de opwek van zonne-energie. Ook laat het zien waar de gemeente grotere opgaves ziet en welke gebieden uitgesloten zijn van ontwikkeling. De landschappelijke transformatie kan in elk gebied plaatsvinden (bijvoorbeeld ter versterking van houtsingels of aanvullend op NNN-gebied). Wel is het van belang dat de gebiedstransformatie een geheel vormt met het opwekken van duurzame energie (beide opgaves mogen niet te ver uit elkaar liggen). 

De uitleg bij de kaart over de verschillende gebieden, vonden sommige aanwezigen niet duidelijk. Zo werd gesteld dat ‘kansarm’ ook (zo goed als) uitgesloten was voor een ontwikkeling. Dit is niet het geval. Wel zien we hier als gemeente een grotere opgave dan in de groene gebieden. De kaart wordt naar aanleiding van de gespreksavond nog aangepast met andere kleuren en terminologie. Er vind geen aanpassing van de gebieden plaats. De definitieve kaart wordt gepubliceerd in de tender. Deze kaart is een hulpmiddel voor initiatiefnemers bij het zoeken naar een locatie. Er is nog geen locatie van een initiatief bekend, omdat dit aan de mogelijke initiatiefnemer is en niet aan de gemeente. 

Het zonnepark moet bijdragen aan andere opgaven en wordt bij voorkeur niet gerealiseerd op de beste landbouwgrond. Op de gespreksavond werd aangegeven dat er al veel uitdagingen in de landbouw zijn. De gemeente erkent dat het landelijk gebied vele opgaven kent, ook de landbouw. De gemeente stuurt dan ook nadrukkelijk niet op een zonnepark met maar één functie. Verschillende onderdelen worden actief gestimuleerd in de tender: een landschappelijke transformatie (boven op de reguliere inpassing) of een combinatie van agrarisch gebruik in combinatie met het opwekken van duurzame energie. Daarnaast gaf een deel van de aanwezigen aan geen voorstander te zijn van een gebiedstransformatie en willen het landschap zoals het nu is behouden. 

In groepen is gekeken naar de verschillende soorten landschap in het zuidelijk Westerkwartier. Hiervoor werden verschillende tips aangedragen, voor de verschillende soorten landschap in het gebied. Denk aan het combineren met tegengaan van veenoxidatie, verhogen of op peil houden van het waterpeil, of rekening houden met oeroude lagen in het landschap.

Er werd aangegeven dat de percelen in deelgebied 5 (houtsingels- en landgoederengebied) niet efficiënt zijn voor een zonnepark. De initiatiefnemer moet rekening houden met de mogelijkheden die het landschap biedt. In het houtsingels- en landgoederengebied betekent dat bijvoorbeeld smalle stroken land en schaduwwerking van aangrenzende bomen en struiken op de panelen.

In deelgebied 10 ligt een verbindingszone tussen het NNN-gebied landgoed Coendersborg en het natuurgebied voorbij Allardsoog. Aanwezige gebruikers gaven aan dat deze verbindingszone al mooi is en zij hier geen zonnepark langs de randen ervan zien ontstaan. 

De kwaliteit van de plannen was ook onderwerp van gesprek. Een aanwezige gaf aan:

“Mooie beloftes van een initiatiefnemer leiden niet altijd tot een mooi plan. Hoe borgen we de kwaliteit van de beloofde plannen?” De gemeente wil een kwalitatief goed plan én uitvoering daarvan. Daarom vraagt zij initiatiefnemers een concreet en haalbaar plan aan te leveren. De initiatiefnemer moet hiervoor een plan van aanpak aanleveren. Door een uiteindelijke vergunning (na het doorlopen van de vergunningsprocedure) zorgt de gemeente ervoor dat de beloofde plannen ook uitgevoerd worden.

Aanwezigen wezen erop dat het aanleggen van benodigde kabels naast de hoge kosten, ook veel hinder en langjarige hersteltijd van de bodem vragen. Daarom lijkt het logisch om direct bij het hoogspanningsstation Vierverlaten een park te realiseren. Rondom Vierverlaten zijn er al veel (landschappelijke) opgaves en plannen. Daarnaast vroegen aanwezigen zich af wat er na 25 jaar, na het aflopen van de gebruikstermijn van het zonnepark, met het park en de grond gaat gebeuren. In het ontwerp nemen we op dat de ontwikkeling zorgt voor positieve effecten, nu en in de toekomst. Daar hoort ook bij dat het einde van de vergunningsperiode, panelen moeten worden opgeruimd en gerecycled, en de gebiedstransformatie blijft bestaan. 

Aanwezigen gaven aan dat zij het gevoel hebben dat ze voor een voldongen feit staan: namelijk dat er een zonnepark in het zoekgebied komt van een flinke omvang. Dat is niet zeker. De gebiedstransformatie is opgenomen in het gemeentelijke beleid (RES1.0, Omgevingsvisie en de Visie Hernieuwbare Elektriciteit) en is hiermee vastgesteld door de gemeenteraad. De gemeente Westerkwartier verlangt een grote landschappelijke ‘plus’ van initiatiefnemers. Het tenderdocument schetst deze kaders voor initiatiefnemers. Een project gaat pas door wanneer er door een initiatiefnemer aan alle wettelijke- en ruimtelijke kaders voldaan heeft. Als deze door geen enkele initiatiefnemer wordt behaald, gaat het project niet door en wordt gezocht naar een andere invulling van de energieopgave van de gemeente.

Ook werden zorgen geuit over winstgevendheid van de energie en de huidige netcongestie. Nederland elektrificeert in hard tempo. De energie die we gebruiken willen we zo duurzaam mogelijk opwekken. Er zijn daarom afspraken gemaakt over hoeveel energie elke gemeente opwekt (de RES1.0 afspraken). Dit komt overeen met de verwachte energievraag in de gemeente. De gemeente ziet dat lokale netten niet altijd berekend zijn op de hoeveelheid elektriciteit die we nu opwekken en gebruiken. Er wordt door de netbeheerders hard gewerkt aan het vergroten van de capaciteit van het net. Daarnaast wordt dit park naar alle waarschijnlijkheid direct aangesloten op het hoogspanningsnet. De initiatiefnemer moet in samenwerking met de netbeheerder zorgen voor de aansluiting van het park. 

De gemeente dankt de aanwezigen hartelijk voor hun inbreng. Daarmee scherpen we de eisen in de maatschappelijke tender verder aan. Uiteindelijk besluit het college van burgemeester en wethouders over de openstelling van de tender.