Tolbertervaart Noord: Veel gestelde vragen

De gemeente Westerkwartier heeft een grote woningbouwopgave. Er zijn de komende jaren veel nieuwe woningen nodig voor onze inwoners. Leek-Tolbert is een belangrijk regiocentrum en heeft daarin een belangrijke rol. Tegelijkertijd is de ruimte beperkt en zijn er meer ontwikkelingen die ruimte vragen. Het is een ingewikkelde puzzel. Uitbreiding in noordelijke, oostelijke en zuidelijke richting is geen reële optie. In het noorden liggen bedrijventerreinen, in het oosten landgoed Nienoord en in het zuiden de grens met de provincie Drenthe. Daarom wordt in het Masterplan Leek-Tolbert in westelijke richting gekeken en is Tolbertervaart Noord aangewezen als zoekgebied voor woningbouw.

Dat is precies één van de belangrijke vraagstukken die we onderzoeken. Onze inwoners hebben behoefte aan woningen, maar hechten ook veel waarde aan het landschap. Die belangen kunnen soms botsen; de uitdaging is daar een goede balans in te vinden. We willen ruimte bieden aan woningbouw én het landschap zoveel mogelijk behouden, herstellen en waar mogelijk versterken. De landschappelijke kwaliteiten van het gebied zijn daarom een belangrijk onderdeel van de verdere uitwerking van het Omgevingsprogramma.

Het landschap is een belangrijk onderdeel van de identiteit van het Westerkwartier. In de Landschapsbiografie Westerkwartier zijn de ontstaansgeschiedenis, kenmerken en kwaliteiten van het landschap beschreven. Die kwaliteiten nemen we mee bij nieuwe ontwikkelingen. Het uitgangspunt is daarbij zoveel mogelijk behoud van landschap, maar ook herstel en versterking van het landschap.

Nee. De vaststelling van het Omgevingsprogramma betekent niet dat direct daarna gebouwd kan worden. Na vaststelling wordt het plan verder uitgewerkt in een stedenbouwkundig plan. Daarna volgt de procedure voor het Omgevingsplan, dat uiteindelijk door de gemeenteraad wordt vastgesteld. Pas dan is woningbouw mogelijk.

Begin 2027 gaan we van start met de uitwerking van een model in diverse stedenbouwkundige varianten. Daarbij vragen we nadrukkelijk de input van (toekomstige) bewoners en ondernemers. Het stedenbouwkundig plan wordt vervolgens vertaald in een omgevingsplan. In die planologische procedure zijn inspraak, bezwaar en beroep mogelijk.

Een omgevingsprogramma is een instrument uit de Omgevingswet waarmee gemeenten ambities en beleidsdoelen kunnen vertalen naar concrete keuzes, voorwaarden en maatregelen. Het vormt een schakel tussen strategisch beleid en de uitvoering ervan binnen de fysieke leefomgeving. De inhoud is vormvrij en de vaststelling is een bevoegdheid van het college.

Het omgevingsprogramma heeft als doel de woningbouwopgave vorm te geven, het voorkeursrecht te verlengen, het gebied af te bakenen, de ontwikkeling voor te bereiden en de uitvoerbaarheid te motiveren. Het beschrijft hoe Tolbertervaart Noord zich in de toekomst mogelijk kan ontwikkelen en legt de uitgangspunten en voorwaarden vast voor mogelijke woningbouw in het gebied.

In december 2026 worden het omgevingsprogramma en de plan-mer-beoordeling op de projectwebsite geplaatst. De concepten zijn voor een reactie toegestuurd aan de provincie, het waterschap, de Veiligheidsregio en de Omgevingsdienst. Het omgevingsprogramma is een zelfbindend document. Derden kunnen er geen directe rechten aan ontlenen en er is geen bezwaar of beroep mogelijk. Dat kan wél later, in de procedure voor het omgevingsplan (zie de vraag over inwonersbetrokkenheid).

Voordat belangrijke ruimtelijke besluiten worden genomen, moet worden onderzocht welke gevolgen een ontwikkeling kan hebben voor de leefomgeving. Dit is een milieueffectrapportage, afgekort als mer. Voor Tolbertervaart Noord is een plan-mer-beoordeling uitgevoerd om te toetsen of een volledige mer-procedure moet worden doorlopen. Dat is noodzakelijk als sprake is van 'aanzienlijke milieueffecten'. De beoordeling sluit aan bij het abstractieniveau van het programma en houdt rekening met de vervolgbesluiten en de daarbij vereiste toetsing en onderzoeken.

Geconcludeerd is dat voor het omgevingsprogramma geen mer-procedure hoeft te worden doorlopen. Voor een groot aantal omgevingsaspecten kunnen belangrijke nadelige milieugevolgen op voorhand worden uitgesloten. Wel vragen enkele onderwerpen, zoals natuur, stikstof en landschap, om verdere uitwerking in de volgende planfase. Bij de wijziging van het omgevingsplan wordt gedetailleerder bekeken of er aanleiding is voor een (project-)mer-procedure.

Op 13 december 2023 heeft de raad besloten tot het vestigen van een voorkeursrecht in het plangebied Tolbertervaart Noord. Het voorkeursrecht is drie jaar geldig en loopt dus af op 12 december 2026. Het wordt van rechtswege met drie jaar verlengd wanneer binnen deze termijn een omgevingsprogramma wordt vastgesteld.

Nee, op dit moment is er nog geen keuze gemaakt.

In 2027 werken we verschillende stedenbouwkundige varianten uit. Vervolgens wordt een omgevingsplan opgesteld en volgt de formele planologische procedure. Ook worden de nodige onderzoeken uitgevoerd. Daaruit blijkt of een project-mer-procedure nodig is. We verwachten niet eerder dan in 2031 de eerste fase bouwrijp te kunnen maken. Pas daarna kunnen de eerste woningen worden gebouwd.

Er moet nog een heel traject worden doorlopen voordat er woningen gebouwd kunnen worden. Nadat de eerste fase bouwrijp is gemaakt (naar verwachting in 2031), kunnen de eerste woningen worden gebouwd. We verwachten dat woningen op zijn vroegst in 2032 beschikbaar zijn.