Samenvatting Participatiebeleid Westerkwartier
Hieronder vind je een samenvatting van het Participatiebeleid: Samen werken aan de samenleving. De samenvatting behandelt de achtergrond, de definitie van participatie, de belangrijkste wettelijke kaders, en de visie en principes van de gemeente. Ook wordt ingegaan op de participatietrap en het stappenplan voor participatie.
Achtergrond van het beleid
Vanuit landelijke wetgeving is het voor gemeenten verplicht om inwoners en andere belanghebbenden vroegtijdig te betrekken bij plannen en besluiten. Daarnaast adviseerde de lokale Rekenkamer om een duidelijke visie en projectgerichte participatieplannen te maken. De gemeente Westerkwartier wil niet alleen voldoen aan wetgeving, maar participatie structureel verbeteren, en meer gebruikmaken van ideeën en kennis uit de samenleving.
Wat is participatie?
Participatie is: “een proces waarbij individuen, groepen en organisaties invloed uitoefenen op en controle delen over collectieve vraagstukken, beslissingen of diensten die hen aangaan.” (Bron: Kennisknooppunt Participatie). Dit betekent dat inwoners niet alleen hun mening geven, maar ook inhoudelijk kunnen bijdragen en soms mee kunnen organiseren.
Vormen van participatie
- Inwonersparticipatie: de gemeente nodigt inwoners, bedrijven en organisaties uit om mee te denken en mee te beslissen.
- Overheidsparticipatie: de gemeente geeft ruimte aan initiatieven uit de samenleving en kan deze ondersteunen of overdragen. Dit kan zijn een initiatief van inwoners of van externen, zoals een projectontwikkelaar.
Wettelijke kaders
Er zijn twee belangrijke wetten die richting geven aan het participatiebeleid:
- Omgevingswet: deze wet verplicht gemeenten om bij plannen voor de fysieke leefomgeving (zoals omgevingsvisie, -programma en -plan) belanghebbenden te betrekken en te motiveren hoe dat gebeurde. Voor vergunningen moet een initiatiefnemer aangeven of en hoe participatie plaatsvond.
- Wet Versterking participatie op decentraal niveau: deze wet verplicht gemeenten een participatieverordening op te stellen (uitbreiding van de oude inspraakverordening) en verankert het uitdaagrecht (inwoners kunnen voorstellen doen om taken over te nemen).
Visie op participatie
De gemeente wil dicht bij de samenleving staan en samenwerken met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Participatie moet een vaste werkwijze worden, die de kwaliteit van beleid en besluitvorming verbetert. De ambitie is dat participatie structureel, zichtbaar en leerzaam wordt ingebed in de organisatie.
Principes van participatie
De belangrijkste principes die de gemeente hanteert bij participatie, zijn:
- Openheid en transparantie: duidelijk communiceren over doel, reikwijdte en verwachtingen.
- Inclusiviteit: iedereen moet de kans krijgen om mee te doen; gebruik laagdrempelige middelen.
- Bewuste keuzes: vooraf helder maken wat de ruimte is en welke invloed participatie heeft.
- Benutten van kennis en ervaring: inwoners brengen kennis en creativiteit in die plannen verbeteren.
- Verhoogde kwaliteit van besluiten: participatie moet bijdragen aan betere, gedragen besluiten.
De participatietrap van Westerkwartier
De gemeente gebruikt een participatietrap met zes niveaus. Hoe hoger op de trap, hoe meer invloed deelnemers hebben:
| Niveau | Korte toelichting |
|---|---|
| Informeren | Inwoners worden geïnformeerd; bestuur beslist. |
| Raadplegen | Meningen worden gevraagd; niet bindend. |
| Adviseren | Input en oplossingen worden gevraagd en meegenomen. |
| Coproduceren | Gemeente en deelnemers werken samen aan inhoud en proces. |
| Meebeslissen | Burgers kiezen tussen minimaal twee alternatieven binnen kaders. |
| Uitdagen | Initiatiefnemer daagt gemeente uit om taken over te dragen. |
Belangrijk is dat er vooraf duidelijk is welk participatieniveau voor welke groep en fase geldt, zodat verwachtingen overeenkomen met de feitelijke invloed.
Hoe werkt het stappenplan participatie?
Het stappenplan is bedoeld als praktische leidraad voor elk participatietraject. In het kort bevat het drie stappen die erop gericht zijn om participatie zorgvuldig en transparant uit te voeren:
- Stap 1: Scan
In deze fase maak je een analyse: in welke fase bevindt dit project of plan zich? Wie zijn de belanghebbenden? Hoe groot is de impact? Wat is de rol van het college en de raad? En welke randvoorwaarden en kaders zijn er? - Stap 2: Participatieplan
In deze fase beantwoord je vragen als: Welk doel heeft de participatie? Welke belangen hebben de stakeholders? Welk participatieniveau past daarbij? Welke participatiemiddelen en activiteiten ga je inzetten? En wie is er verantwoordelijk voor de participatie? - Stap 3: Uitvoering
In deze fase ga je uitvoeren: wie doet wat wanneer? Wat wordt er gedaan met de uitkomsten van de participatie? Geef de deelnemers terugkoppeling over wat er met hun inbreng is gebeurd. En evalueer de aanpak: wat ging er goed, wat kunnen we volgende keer verbeteren?
Het beleid benadrukt dat evaluatie en terugkoppeling essentieel zijn: inwoners willen weten wat er met hun bijdrage gebeurt. De gemeente start met proefprojecten om het stappenplan te toetsen en wil leren en bijstellen voordat het beleid volledig is ingevoerd.
Tot slot
Het participatiebeleid is bedoeld als leidraad: het geeft kaders en verwachtingen voor zowel de gemeente als inwoners en initiatiefnemers. De gemeente wil participatie stapsgewijs verankeren en professionaliseren. Voor concrete voorbeelden, procedures en de volledige tekst kun je het volledige beleidsdocument raadplegen
Participatiebeleid Westerkwartier | Lokale wet- en regelgeving